Her Şeyi Düşünürsem Hazırlıklı Olurum: Kaygının İçinde Yaşamak

Dışarıdan bakıldığında bir kişi sorumluluk sahibi, dikkatli ve hazırlıklı görünebilir. İçerideyse oldukça yorucu bir uğraş sürer: Bir şeyi gözden kaçırmamak, hata yapmamak, beklenmedik bir durum karşısında savunmasız kalmamak...

Kaygı yaşamın birçok döneminde ortaya çıkabilir. Ancak farklı konulara yayılan endişeler uzun süre devam ediyor, kontrol edilmekte zorlanılıyor ve günlük yaşamı daraltıyorsa yaygın kaygı bozukluğu açısından değerlendirme gerekebilir. Uyku güçlüğü, kas gerginliği, huzursuzluk ve dikkati sürdürmekte zorlanma da bu tabloya eşlik edebilir. Tek başına bu belirtilerden birkaçını yaşamak ve belirli anlarda yaşamak ise tanı koymak için yeterli değildir.

Endişelenmek bazen neyi sağlar?

“Bunu düşünmezsem başıma geldiğinde ne yaparım?”

Bu cümlede kaygının koruyucu olmaya çalışan tarafını duyabiliriz. Kişi, olasılıkları yeterince düşünürse yaşanacakların etkisini azaltabileceğini hissedebilir. Böylece endişelenmek, zamanla hazırlıklı olmanın bir koşulu hâline gelir. Zihin boş kaldığında bile bir eksiklik hissedilir: Acaba ihmal edilen bir şey mi vardır?

Psikodinamik terapi sürecinde, bu hazırlık ihtiyacının kişinin yaşamında nasıl oluştuğunu keşfederiz. Bazı insanlar için belirsizlik, geçmişte yaşanan öngörülemezliklerle bağlantılı olabilir. Bazıları için hata yapmak, eleştirilmek ya da birinin sevgisini kaybetmek anlamına gelebilir. Bazen de öfke, istek veya ayrılma arzusu gibi taşınması güç duygulara yaklaşırken kaygı belirginleşir.

Bunlar herkesin kaygısını açıklayan ortak nedenler değildir. Aynı endişe cümlesi, iki kişinin hayatında oldukça farklı anlamlar taşıyabilir.

Kaygıyla uğraşırken kendimize nasıl yaklaşıyoruz?

Kaygı geldiğinde çoğu zaman ikinci bir mücadele başlar: “Yine başladım. Neden bunu durduramıyorum?” Böylece kişi hem endişesiyle hem de endişelendiği için kendisine yönelttiği eleştiriyle baş etmeye çalışır.

Böyle anlarda önce yaşananı biraz somutlaştırmak yardımcı olabilir: Şu anda bildiğim şey ne? Olabileceğini düşündüğüm şey ne?

Bir sorunu çözmekle aynı ihtimali tekrar tekrar düşünmek arasındaki farkı anlamlandırmak da önemlidir. Çözüm aramak bir karara veya eyleme ilerleyebilir. Tekrarlayan endişede ise düşünceler çoğalırken kişinin hareket alanı daralabilir.

Dikkati kısa süreliğine ayakların yere temasına, çevredeki seslere ya da nefesin doğal akışına getirmek, düşüncelerle araya küçük bir mesafe koymaya yardımcı olabilir. Burada amaç, zihni zorla susturmak değildir.

Psikoterapide kaygının hangi durumlarda yükseldiği, hangi anlamlarla beslendiği ve kişinin onu hafifletmek için neler yaptığı birlikte ele alınabilir. Bazen çalışmanın önemli bir kısmı, her ihtimale hazırlanmak zorunda hissetmeden belirsizliğe biraz daha yer açabilmektir.