“Ben Hep Böyleyim” Dediğimiz Yer: Kişilik Örüntülerini Anlamak

Kişiliğimiz, kendimizi nasıl deneyimlediğimizden başkalarının davranışlarına verdiğimiz anlamlara kadar uzanan bir alanı kapsar. Her insanın tekrarlayan eğilimleri vardır. Kişilik bozuklukları söz konusu olduğunda ise bu örüntülerin uzun süredir devam etmesi, farklı yaşam alanlarında katı biçimde tekrarlanması ve belirgin sıkıntı ya da işlev kaybı yaratması değerlendirilir. Tek bir tartışma, davranış veya kişilik özelliği üzerinden böyle bir sonuca varılamaz.

Bir tepkinin geçmişteki işlevini anlamak:

Bir insanın neden sürekli kontrol etmeye çalıştığını anlamak için, kontrolü bıraktığında ne olacağını düşündüğünü de merak etmek gerekir.

İhtiyaçlarını dile getirdiğinde karşılık bulamayan biri, zamanla kimseye ihtiyaç duymamaya çalışmış olabilir. Hata yaptığında ağır eleştirilen biri, kusursuz olmaya büyük önem verebilir. Yakınlığın kolayca kesildiği ilişkiler yaşamış biri, küçük bir mesafeyi bile kayıp ihtimali olarak deneyimleyebilir.

Bu olasılıklar, kişinin geçmişi dinlenerek araştırılır; davranışına bakıp geriye doğru kesin bir hikâye kurulmaz. Kişilik gelişiminde mizaç, biyolojik özellikler, ilişkiler ve yaşam koşulları birlikte rol oynar.

Geçmişte işe yarayan bir tutum, bugün farklı koşullarda da devreye girebilir. Yardım istememek bir dönem hayal kırıklığından korunmayı sağlamışken, ilerleyen yıllarda yalnızlığı artırabilir. Eleştiri karşısında hemen uzaklaşmak, incinmeyi kısa süreliğine azaltırken bir ilişkinin onarılmasını güçleştirebilir.

Bir tepkinin nereden geldiğini anlamak, o tepkinin başkaları üzerindeki etkisini görmeye de alan açabilir.

Örneğin terk edilmekten korkan birinin karşısındakini sürekli sınaması anlaşılabilir bir iç yaşantıya dayanabilir. Yine de bu davranış ilişkide baskı yaratabilir. Terapide hem kişinin korkusu hem de bu korkuyla yaptıkları ele alınabilir. Birine anlayış göstermekle onunla ilişkide sınır koymak bir arada mümkündür.

Psikoterapide bu anların seans ilişkisinde nasıl ortaya çıktığı da konuşulabilir. Yanlış anlaşıldığını hissetmek, yakınlık kurmak, hayal kırıklığı yaşamak ve bunları ilişki içinde ele alabilmek çalışmanın bir parçası olabilir. Sonuç olarak da; "ilişkiler içinde yaralanır, ilişkiler içinde yaralarımızı sararız." Psikoterapi seanslarının işlevini de bu şekilde metaforlaştırabiliriz.

“Ben hep böyleyim” cümlesi zamanla daha ayrıntılı hâle gelebilir: “Bazı durumlarda kendimi korumak için böyle davranıyorum.” Bu ayrıntı, kişinin başka türlü karşılık verebileceği anları fark etmesini kolaylaştırabilir.